Kitap İncelemeleri

Palto

Bir insan yazdığı 50-60 sayfalık bir öykü ile bir rejimin çökeceğini öngörebilir mi? Nikolay Vasilyeviç Gogol 1842 yılında kaleme aldığı ‘’Palto’’ adlı ölümsüz eserinde muazzam bir öngörüde bulunmuştur. Bu eserle birlikte Rus Edebiyatında hiçbir şey aynı kalmamıştır. Yani Palto, Rus edebiyatında kesinlikle bir devrim niteliği taşır. Daha önce yazılan kitaplarda krallar, soylular, aristokrasi, burjuvalar, zenginler, soylular anlatılırken Gogol; yazdığı bu eserle birlikte tüm bu konuları reddedip gerçeği ,halkı, yani ezilenleri anlatmıştır. Ve bu durum onun Rus Edebiyatında da Dünya Edebiyatında da çok önemli yerlere gelmesini sağlamıştır.

Hepimiz Gogol’un Palto’sundan çıktık.

Evet, bunu söyleyen dünya edebiyat tarihinin en önemli yazarlarının başında gelen Fyodor Mihayloviç Dostoyevski. Dostoyevski bu sözüyle, Gogol’un öyküsüyle yeni bir çığır açtığını, kendi edebiyatları ve Dünya Edebiyatında yeni bir çağ başlattığını; ve kendisinin son derece etkilendiğini açıkça anlatmaktadır. Bu etki Dostoyevski’nin İnsancıklar adlı eserinde çok net bir şekilde görülmektedir. “Hepimiz Gogol’un Palto’sundan çıktık.” sözünü daha global değerlendirmek gerekirse yazarların birçoğunun anlatım tarzında, karakterlerinden görmek mümkün. Türk Edebiyatında da bu öyküden etkilendiği çok belli olan yazarlarımız var. Örneğin Sabahattin Ali bunlardan biridir. Kürk Mantolu Madonna’daki Raif Efendi, ezilmişliği, hayattaki sıkışmışlığı, alaya malzeme olması bakımından Palto öyküsünün başkarakteri olan Akaki Akakiyevic’e çok benzemektedir.

Tekrar öyküye dönecek olursak Akaki Akakiyevic basit bir devlet memurudur. Ücreti az, hayat standartları paltosunu yenileyemeyecek kadar düşük bir insandır. Rus toplumundaki görünmeyen, yaşarken kimsenin fark etmediği, hiç hatırlanmayan insanları temsil eder. Sürekli yama yapmaktan paltosu artık kullanılamayacak duruma gelir. İklimin çok soğuk olmasından dolayı da artık değiştirmeye karar verir. Aslına bakarsanız değiştirmesinin sebebi iş arkadaşlarının yeni paltosunu gördüklerinde ona daha iyi davranacağını, saygınlık kazanacağını, toplumda kendini daha iyi hissedeceğini düşünmesidir. Ama ne istediği saygınlığı bulabilir, ne de kendini daha iyi hissedebilir. Gogol, öykünün bu kısmında insanoğlunun garip yaratıklar olduğunu vurgular ve ağır dille de eleştirir. “Kılık kıyafet ve sessiz kalma alay konusu olacak şeyler midir?” diye sorar okurlarına.

Akaki Akakiyevic’in başına gelenler bu kadarla kalmaz. Kendine göre ciddi bir ücret ödeyerek sahip olduğu yeni paltosu, ona istediği saygınlığı vermediği gibi hırsızların saldırısına uğrayıp çalınır. Akaki Akakiyevic, paltosunu bulmak için her yere başvurur. Polis, asker, arkadaşları, birtakım bürokratlar ama sonuç hep aynıdır: Biz bir şey yapamayız. Devlet görevlileri resmen bize ne, çaldırmasaydın mantığıyla hareket eden çürümüş bir sistemin içindedirler. Gogol bu bölümde de ‘’Devlet halkına, insanlarına yardım etmeyecekse suçluları cezalandırmayıp refah bir yaşam sürmesine yardımcı olmayacaksa neden var?’’ diye sorarak günümüzde dahi dünyanın pek çok ülkesinde mevcut olan bir sorunu okuyucunun yüzüne adeta bir tokat gibi çarpar.

Öykünün sonu daha çarpıcıdır ama kitabın tadını bozmamak için o kısma değinmeyeceğiz. Fakat kitap bittiğinde Gogol, Rusya’daki çarlık rejiminin yıkılacağını adeta yetmiş yıl önceden haber verir. Bürokrasinin çöktüğünü, rejimin kilitlendiğini, yönetimin halktan ve onun problemlerinden haberi olmadığını gözler önüne serer. Belki de Çarlık Rusya’sı yöneticileri, Gogol’un Palto’sunu okusaydı rejimi çökmekten kurtarabilirlerdi.

Palto, çok kısa olmasına rağmen inanılmaz geniş anlamları olan, toplumsal, siyasi, insani her türlü kavramın, duygunun bulunduğu bir eserdir. Büyük yazar Dosteyevski’nin ve nicelerinin örnek aldığı yazı dili, karakter tutumu ve konuları barındırır. Okuyalım, çünkü yazının gücü çok farklı bir güçtür. Ne kadar kısa olursa olsun, bazen bir kelime, küçük bir köşe yazısı, küçük kısa bir öykü bizim hayata dair düşüncelerimizi çok başka yerlere götürebilir.

Armadillo’ya destek olmak için gördüğünüz herhangi bir reklama tıklayabilirsiniz.

Yorumunuzu Bizimle Paylaşabilirsiniz